Dit is sauna

Steeds meer mensen gaan in Nederland naar de sauna. Dat is een verheugende ontwikkeling. Voor de meeste nieuwkomers is dat eerste bezoek min of meer een 'sprong in het duister'.Men weet er wel iets van, maar hoe het er nu precies toegaat in een openbare sauna, wat men moet doen, hoe men het moet doen en hoeveel tijd men nodig heeft voor een saunabad is de meesten niet bekend.

Op deze site wil de Nederlandse Sauna Vereniging u wegwijs maken in saunaland. Alle facetten die aan de orde komen bij een bezoek aan een openbare sauna komen in duidelijke taal aan de orde. Met de bedoeling uw bezoek aan de sauna zo goed en plezierig mogelijk te laten verlopen.

Genieten van de sauna moet geleerd worden. Uw lichaam moet wennen aan het spel van warm en koud. Alleen als u dat spel goed speelt en dus de spelregels in acht neemt, zult u optimaal kunnen genieten van de weldaad van de sauna.

De Nederlandse Sauna Vereniging hoopt dat deze informatie bijdraagt aan dat genieten.

De in 1969 opgerichte Nederlandse Sauna Vereniging (N.S.V.) is de vakorganisatie in de saunabranche. Tientallen goede geoutilleerde saunabedrijven, verspreid over het gehele land ( en één in België) zijn lid van deze vereniging. De saunagast kan deze bedrijven direct herkennen aan het driehoekig schild met de de letters N.S.V. dat bij alle leden aan de gevel prijkt. Dat schild is een garantie voor u als saunagast dat u in een goed bedrijf bent, waar het saunabad volgens de regels wordt genoten.

De Nederlandse Sauna Vereniging beschikt over een groot stuk kennis en ervaring op het gebied van sauna. In de statuten wordt het doel van de vereniging omschreven als 'het waarborgen van kwaliteit en vakmanschap'.

Via de Stichting Vakopleiding Saunabedrijf leidt de Nederlandse Sauna Vereniging toe komstige sauna-exploitanten en hun personeelsleden op voor het vakdiploma. Het bezit van het diploma is een voorwaarde om lid te kunnen worden van de N.S.V.

Ook een belangrijke taak van de Nederlandse Sauna Vereniging is het bewaken van de sauna-ethiek. Hoe men zich in een openbare sauna dient te gedragen moet voor iedereen duidelijk zijn. De N.S.V. waakt er niet alleen voor dat bij haar leden de Finse sauna-traditie in ere gehouden wordt, maar heeft ook duidelijk omschreven gedragsregels vastgesteld in een badreglement, zodat een N.S.V.-sauna zonder schroom kan worden bezocht door iedereen die zich aan de regels wil houden.

De Nederlandse Sauna Vereniging spant zich ook in om op diverse manieren goede voorlichting te geven over sauna en welke uitwerking een saunabad heeft op lichaam en geest.Ook grijpt de vereniging iedere mogelijkheid aan om via de media goede informatie te geven over sauna. Daarbij vecht de vereniging, niet zonder succes, tegen het misbruiken van de naam 'sauna' door exploitanten van sex-huizen.

Onder het aloude motto 'Samen Sterk' treedt de Nederlandse Sauna Vereniging ook op als gespreks partner en pleitbezorger bij de diverse overheidsinstanties.

De sauna, zoals wij die nu kennen, is geen Nederlandse uitvinding.

Die eer komt toe aan de Finnen. De oorspronkelijke betekenis van het Finse woord sauna is "kuil". Men kan zich indenken dat houthakkers in het barre klimaat zich aan het houtvuur warmden en dat zij, om zich tegen de wind te beschermen, dat vuur in een kuil aanlegden. Vaak werd zo'n vuurkuil met boomstammen en aarde overdekt, waardoor de "Holsauna" ontstond. In Finland is nog een aantal van die oude "holsauna's" te vinden. Later werden sauna's ook boven de grond in blokhutten gebouwd, oorspronkelijk nog verwarmd met behulp van een hoeveelheid opgestapelde stenen, die verhit werden door een open houtvuur. Tijdens het saunabad brandde het vuur niet. Uitsluitend de in de stenen opgesla gen warmte zorgde voor het verwarmen van de ruimte. Deze sauna's beschikten niet over een schoorsteen. Als de sauna "gaar" was - dat wil zeggen de juiste temperatuur had bereikt en tevens de wanden en het plafond zo warm waren dat ze warmte uitstraalden -werd het vuur gedoofd en de rook uit de ruimte verdreven. Het laat zich raden dat men een dergelijke "rooksauna" (Fins: Savusauna) zwarter verliet dan men er was ingekomen en dat het water in het meer na zo'n saunabad niet enkel diende voor afkoeling, maar zeker ook om zich te wassen....

Later is men in Finland saunakachels gaan ontwikkelen met een gesloten systeem, meest al nog wel met hout als stookmateriaal. De meeste saunablokhutten zijn gebouwd aan één van de duizenden meren en meertjes die Finland rijk is. Ze zijn eigendom van particulieren die hun saunahuisje als weekeindhuisje benutten voor een uitgebreid saunabad in familie kring. Als u ooit met vakantie in Finland was, heeft u ze ongetwijfeld gezien. En misschien hebt u er zelfs gebruik van gemaakt. In Finland zijn nauwelijks openbare sauna's te vinden, en als ze er al zijn -bijvoorbeeld op campings- dan zijn ze in onze ogen nogal primitief. Voor toepassing in kleinere kabines, inwoonhuizen en hotels, zijn de laatste jaren ook in Finland de elektrische saunakachels in opkomst gekomen. Bijna ieder Fins huisgezin beschikt wel over een eigen saunakabine, die dagelijks gebruikt wordt. Zover zijn we in Nederland nog lang niet. Het overgrote deel van de gebruikers van de sauna komen daarvoor naar een openbare sauna, waarvan er in ons land vele zijn.

Het woord sauna wordt gebruikt om er verschillende zaken mee aan te duiden. Dat kan aanleiding geven tot misverstanden. Daarom is het goed duidelijkheid te verschaffen. Als in dit boekje gesproken wordt over sauna dan wordt daarmee bedoeld:

a. Het saunabedrijf (waar je naar toe kunt gaan)

of:

b. De houten kabine (waar je in kunt gaan zitten of liggen).

Sauna is niet de oudste badmethode. Baden is zo oud als de wereld. De behoefte om zich regelmatig lekker schoon te poedelen is in ons instinkt ingebakken. Baden heeft overigens niet alleen het doel om zich te reinigen, het heeft ook een sterk psychische werking: wie een lekker bad heeft genomen voelt zich als herboren. Geen wonder dus dat de mens het baden in zijn cultuurpatroon heeft opgenomen. Daar naast heeft het bad in veel godsdiensten een religieuze betekenis. Zo kennen de Joden van oudsher de Mikwe, het bad door rituele onderdompeling. De Moslims kennen hun Hammam, het zweetbad uit de woestijn, ontwikkeld nadat de profeet Mohammed in aanraking was gekomen met overblijfselen van baden uit de Romeinse tijd en de noodzaak inzag van een goede hygiëne onder de woestijnkrijgers. Moslims zijn verplicht wekelijks een Hammam te ondergaan. Behalve een rituele noodzaak, ook een gezellig uitje. De Indianen in Noord Amerika hadden hun "Tipi", een zweettent van dierenhuiden, waarin door het inbrengen van gloeiend hete stenen, de temperatuur zo hoog werd, dat men er in ging zweten. De oudste badvormen die teruggevonden zijn stammen uit de periode van 5000 tot 1600 jaar voor Christus. In de Semitische stad Mari werden badkuipen uitgegraven die stammen uit de cultuurperiode van ongeveer 2000 jaar voor Christus. In de tijd dat de Romeinen van hun Thermen genoten, was er aan de andere kant van de aardbol, bij de Inka's, een minstens even indrukwekkende badcultuur ontstaan onder de naam Temescal. Het antieke Romeinse bad, de Therme, is in zijn meest bekende vorm ong eveer tweeduizend jaar geleden ontstaan in de machtige keizerstad aan de Tiber. Toch was deze vorm van baden weer afgekeken van de Grieken, van wie men ook de naam Therme geleend heeft. Nu ging het destijds in de Therme niet alleen om baden. De Therme was badhuis, sportschool en kroeg tegelijk. Juist omdat de Therme zo'n duidelijke kombinatie was van verschillende commerciële aktiviteiten, maar ook omdat veel van onze cultuur en gebruiken stammen uit de Romeinse tijd, mag men de Therme beschouwen als een belangrijke voorloper van het moderne commerciële saunabad. Nu hebben de Thermen ook een enorme ontwikkeling meegemaakt. In de tweede eeuw voor Christus werd in Pompeï het oudste deel gebouwd van de Stabianer Thermen. Dat waren donkere, vensterloze, muffe bedompte cellen. Vijfhonderd jaar later liet keizer Constantijn de Carelle Thermen bouwen, een bouwwerk opgetrok ken van het mooiste marmer, met echt glas in de vensters en plaats voor meer dan drieduizend baders.

Naast de Thermen hadden de Romeinen nog hun Balnea (enkelvoud: Balneum), een vorm van gemeen schappelijk badhuis, veel eenvoudiger dan de Thermen, en uitsluitend bedoeld voor de hygiëne. Na de instorting van het Romeinse rijk waren natuurlijk de badhuizen nog niet helemaal verdwenen. Overal in Europa bleven er resten van de Romeinse badcultuur bestaan. Badhuizen, die veel leken op de traditio nele Finse Sauna kon men in de middeleeuwen in vrijwel iedere stad tegenkomen. Maar in de daarop volgende tijd raakten deze badhuizen steeds meer in ongebruik. Alleen in Finland( in de vorm van Sauna), in Rusland (als Banja) en in afgelegen streken van Oostenrijk ( als Steinschwitzbad) zijn traditio nele openbare badvormen blijven bestaan. Drie vormen die veel met elkaar gemeen hebben en waar bij alle drie hout als bouwmateriaal werd gebruikt.

Vanuit Finland is de opmars van de sauna in Europa opnieuw begonnen. Bij de Olympische spelen in 1936 brachten de Finnen hun eigen sauna mee. De resultaten van de Finnen bij deze spelen waren opmerkelijk goed. In de publiciteit werden die successen in direct verband gebracht met het gebruik van de sauna.

Vooral vanuit Duitsland is na de oorlog de verbreiding van de sauna over West-Europa en de rest van de wereld verder gegaan.

De oprichting van de "Deutsche Saunabund"met als grote stimulator Dr. Werner Fritzsche heeft veel bijgedragen aan de ontwikkeling van de moderne sauna in Duitsland en ook in Nederland. Aan zijn inzichten is het onder meer te danken dat de Europese sauna "droog" is, dat er niet zoals in Rusland en vaak ook wel in Finland overvloedig water wordt gegooid in de cabine. Ook voor de nu algemeen aanvaarde "saunarouting"legde Dr. Werner Fritzsche de basis. Inmiddels zijn er in Duitsland enkele duizenden openbare sauna's. Nederland komt niet verder dat zo'n 300 levensvatbare openbare bedrijven, waarvan de meeste geoutilleerd zijn en de sauna gast een breed scala aan mogelijkheden biedt. Daarnaast neemt het aantal sauna's bij hotels, op camping, en bij sport- zwemaccommodaties de laatste jaren sterk toe, terwijl ook het aantal particulieren dat zich thuis een eigen saunacabine aanschaft, groeit.

Het antwoord op de vraag waarom mensen graag naar de sauna gaan is in de loop der tijd aan verandering onderhevig geweest. De eerste en lange tijd enige invalshoek was die van de gezondheid. Men ging het "zweethok" in omdat dat heilzaam was voor het lichaam. Men werd er heerlijk schoon en uitgerust van.

In de laatste tijd is daar echter een dimensie bijgekomen die het "gezondheidsimago" wat naar de achtergrond heeft verdrongen. De meeste saunagasten zien de sauna tegenwoor dig als een gezonde uitgaansgelegenheid, waar men voor de gezelligheid naar toe gaat. Dit heeft na tuurlijk ook een verandering van het saunabedrijf zelf teweeg gebracht.

Kon men vroeger volstaan met een kabine om op te warmen en koud water om af te koelen, tegenwoor dig biedt het moderne saunabedrijf een scala aan mogelijkheden, zoals zwembaden, whirlpools, kruiden baden en diverse soorten kabines en stoombaden, zonnebanken, massage- en schoonheidssalon. Daarnaast is er bij de meeste sauna's naast de stille rustruimte, royale gelegenheid om gezellig te zitten, te drinken en te eten (soms zelfs te dineren). Kortom de moderne sauna is een plaats waar naast het spel van warm en koud ook ruime aandacht is voor het sociale contact en de gezelligheid.

De Nederlandse Sauna Vereniging, waarbij ruim honderd openbare saunabedrijven in ons land zijn aangesloten, staat al bijna 25 jaar op de bres voor het bevorderen van de goede naam van de sauna in Nederland. Door onder meer opleiding van toekomstige sauna-exploitanten en hun personeel, alsmede in- en externe voorlichting spant de vereniging zich in de sauna in Nederland aan haar voornaamste doel te laten beantwoorden: In een gezonde sfeer een stuk lichamelijke en geestelijke ontspanning te geven door een juist gebruik van de mogelijkheden die de sauna biedt.

De saunakabine is altijd van hout, en op de saunakachel horen altijd stenen. De keuze van de houtsoort en de hoeveelheid stenen zijn in hoge mate bepalend voor het klimaat in de kabine. De praktijk heeft geleerd dat de houtsoorten Grenen , Vuren, Hemlock, Red Cedar of Oregon Pine het best geschikt zijn voor de saunakabine. Voor de banken wordt veelal Afrikaans Abachi of inlands Peppelhout gebruikt. Ter voorkoming van splintering, dienen de banken zo glad mogelijk te zijn. De wanden en het plafond mogen best ruw zijn, omdat dit de straling bevordert.

Net zo min als alle hout geschikt is voor de saunakabine, kan ook niet ieder soort stenen gebruikt worden op de kachel. Op de saunastenen moet water gegoten kunnen worden, zonder dat daarbij beschadigingen aan de stenen optreedt. Het meest geschikt zijn de harde soorten graniet, dioriet en peridotiet.

De droge atmosfeer in de saunakabine komt niet tot stand door geleiding, maar door warm te-straling. Om precies te zijn: infraroodstraling welke wordt uitgezonden door het warme materiaal van wanden en plafond.

De temperatuur in de saunakabine varieert van ongeveer 100 C (bij het plafond) tot 50 C beneden. In de kabine bevinden zich op verschillende hoogten banken waar men op kan zitten of liggen. Door de sterke warmte-instraling op de huid wordt een grote hoeveelheid warmte in de huid gevoerd. De enige manier om in de kabine die warmte kwijt te raken is door verdamping van zweet. Naarmate de sauna droger is kan het zweet makkelijker verdampen.

Het saunabad is niet alleen het opwarmen in de hete kabine, het is een spel van afwisselend opwarmen, afkoelen en rusten. Maar geen spel zonder spelregels. Het saunabad is een nauwkeurig voorgeschreven ritueel. De Nederlandse Sauna Vereniging heeft die spelregels vastgelegd in de het "Badreglement".

Na de begroeting en inschrijving aan de receptie, gaat u naar de kleedruimte waar u uw kleren opbergt in een afsluitbaar kastje. Gewapend met twee badlakens, een badjas en liefst ook badslippers komt u in de zgn. voorreinigingsruimte, waar het saunabad begint.

De "routing" is dan als volgt:

*Toilet - Het is aan te bevelen eerst gebruik te maken van het toilet. Dit voorkomt dat u tijdens het saunagebruik uw cyclus moet onderbreken.

* Douchen - Voordat u de saunakabine ingaat neemt u een warme douche, ook al hebt u eerder op de dag die hygiëni sche handeling thuis al verricht. Het is onder meer het tonen van respect voor uw mede- saunagangers: totale reinheid.

*Dan afdrogen - Hoewel u na een paar minuten weer nat zult zijn van het zweet is het toch van belang dat het douchen wordt gevolgd door een grondige afdroogbeurt. De handdoek die u daarvoor gebruikt moet bij voorkeur niet dezelfde zijn die u gebruikt in de saunakabine.

*Warm voetenbad - In iedere goede sauna vindt u een warm voetenbad. Voordat u de kabine ingaat warmt u daarin uw voeten gedurende een paar minuten. Door de voetzoolreflex wordt uw lichaam voorverwarmd en versneld op tempera tuur gebracht.

*In de kabine - In de saunakabine (die altijd van hout is) ligt de temperatuur tussen de 50 C (onderin) tot omstreeks 100 C (helemaal bovenin). Dat is niet te heet, omdat de aanwezige vochtdeeltjes die zich in de lucht bevinden verdampen. Men spreekt over een relatief lage vochtigheidsgraad, waarbij de hoge temperatuur van de lucht prima te verdragen is. Op de onderste bank is het uiteraard minder heet dan op de bovenste (meestal zijn er in de wat grotere saunakabines drie banken op verschillende hoogtes). Probeert u eerst wat u zelf het lekkerst vindt. Vindt u zitten prettiger dan liggen (of is er geen gelegenheid om te liggen) laat dan wel het hele lichaam op dezelfde hoogte, dus trek uw voeten op, op zitvlakhoogte. Het lichaam wordt dan gelijkelijk verwarmd. Al naar gelang uw reactie kan de eerst saunagang 8 tot 12 minuten duren. Maak van die minuten geen al te groot probleem. U vindt snel genoeg uit wat voor uw lichaam het prettigst is. Waar u wel aan moet denken is dat u een royaal badlaken meeneemt in de kabine, want of u nu zit of ligt, het is wel de bedoeling dat uw hele lichaam zich op het badlaken bevindt, zodat uw zweet niet op het hout komt maar op uw badlaken.

Nu afkoelen - Nu u in de kabine zoveel warmte hebt opgeslagen (hoofdzakelijk in uw huid) moet u door goede afkoeling die warmte geleidelijk aan weer kwijt raken. Ook hiervoor moet u de tijd nemen. U begint met een hap frisse lucht in de buitenlucht. Zowel zomers als 's winters is het aan te bevelen om even een flinke portie zuurstof binnen te krijgen. Daarna begint het verdere afkoelen van het lichaam. Er zijn daarvoor diverse mogelijkheden in een goede sauna: de waterslang, de koude douche en daarna het dompelbad.

Koudwaterafspoeling door de koudwaterslang zal u misschien al doen griezelen bij de gedachte alleen, maar het valt erg mee, wanneer u uit de warmte van de saunakabine komt. Gebruik de slang maar laat de straal altijd naar het hart toe komen, van welke richting u dat ook doet. U laat hierdoor het lichaam geleidelijk wennen aan de temperatuurverande ring.

Manteldouches - (met stralen aan alle kanten) voldoen ook aan de hiervoor genoemde voorwaarden. Het is een weldaad om er in te staan wanneer u uit de kabine komt. Even schrikken van de eerste waterstraal is helemaal niet slecht voor uw lichaam. Integendeel.

De koude stortdouche is een goede vervanger voor de manteldouche. Probeer het een en ander en vindt zelf uit wat bij u het aangenaamst overkomt.

Als de sauna waar u bent over een dompelbad beschikt, doet u er goed aan om er gebruik van te maken. Ook hier gaat het om de geleidelijke gewenning aan de temperatuurverandering.

Weer in het voetenbad - Voor de tweede keer maakt u nu gebruik van het warme voetenbad. Dat bevordert de doorstroming van uw bloed en voorkomt dat u na de afkoeling koud blijft.

En dan rusten - Uw lichaam heeft na al deze gezonde inspanning wel even rust nodig. Daarvoor is tenminste 15 minuten rusten in de daarvoor bestemde ruimte zeker zo belangrijk als het voorgaande. U heeft tijdens het verblijf in de saunakabine vocht verloren: tijdens uw rustpauze kunt u dit weer aanvullen met een gezonde drank.

En weer van voren af aan- Als u naar de sauna gaat moet u daarvoor de tijd nemen. Na het rusten is uw lichaam wel weer toe aan een tweede "rondje". Maar ook hiervan moet U geen wet maken: stel voor uzelf vast of u wel of niet voor een tweede of derde keer wilt zweten. Maar als u dat gaat doen, doe het dan wel goed. Begin weer bij het begin. Alleen warm douchen vooraf hoeft niet meer, want u bent al schoner dan schoon.

En dan aankleden - Wanneer u uw saunarondjes gedaan hebt en het tijd wordt om naar huis te gaan, moet u altijd eindigen met een rustpauze. Uw lichaam heeft dan weer zijn normale temperatuur, en u zult weinig last hebben van na-transpireren. Dat gebeurt wel wanneer u te snel na uw saunarondje weer in de kleren stapt. Overigens is het ook niet goed om voordat u stopt nog een warme douche te nemen.

De poriën in uw huid, die tijdens het afwisselend spel van warm en koud zich hebben vernauwd, gaan dan weer open. Daarmee doet u een deel van de heilzame werking van de sauna teniet.

De goede ventilatie in een saunakabine zorgt er voor dat de relatieve vochtigheid van de lucht zodanig laag blijft dat het uitgescheiden zweet gemakkelijk kan verdampen. Het wordt dan ook als een sterke prikkel ervaren als het koelend effect van deze verdamping plotseling niet meer optreedt. Dat gebeurt zodra iemand wat water op de stenen van de sauna kachel giet. Een onzichtbare wolk van waterdamp verspreidt zich dan snel via het plafond door de gehele kabine. Zodra deze vochtige lucht, "stoomstoot" of "loyly" genaamd, ons lichaam bereikt, slaan de hierin aanwezige waterdeeltjes op de huid neer en dragen daarmee een extra hoeveelheid warmte over, waardoor het zweten nog weer wordt bevorderd.

Meestal wordt aan het water menthol of eucalyptus-olie toegevoegd, waardoor een heerlijk tintelend frisse lucht de kabine vult.

Voor de geoefende saunagast is de "stoomstoot" een hoogtepunt van het saunarondje. Dat de toediener van de stoomstoot met applaus wordt bedankt voor zijn werk is een van de oude sauna-tradities. Voor beginners is het vaak even schrikken en zij lopen meestal niet direkt over van enthousiasme. Maar dat is een kwestie van gewenning, zoals zoveel in de sauna.

In een goede sauna zal er altijd op worden gelet dat er niet overmatig met water wordt omgegaan in de kabine. Hier geldt ook: overdaad schaadt. Door een te royaal watergebruik wordt de relatieve vochtigheid van de lucht te hoog en verliest de sauna een deel van zijn goede werking.

"Sauna is goed voor U" is een van de slogans van de Nederlandse Sauna Vereniging. Dat geldt echter alleen als het "spel van warm en koud" volgens de aloude regels goed gespeeld wordt.

Wie voor het eerst naar de sauna gaat, kent nog niet alle spelregels die bij het saunabaden horen. Die moeten nog worden aangeleerd.

Maar vlen, die in de sauna kind aan huis zijn, gaan er soms eigen regels op na houden. Bij juist saunagebruik moeten die echter worden afgeleerd. En het eerste blijkt vaak aanzienlijk gemakkelijker te zijn dan het laatste ...

Daarom hier een aantal eenvoudige antwoorden op veel voorkomende eenvoudige vragen. Bestemd voor iedere saunagast, aarzelende beginneling of doorgewinterde routinier. Om aan te leren of om af te leren. Geschreven vanuit deze ervaring:"Sauna doet je pas goed als je het goed doet!"

Waarom word ik bij het binnenkomen altijd persoonlijk begroet?

Daarom, omdat ik in een sauna gast ben die mag rekenen op persoonlijke aandacht en (desgewenst) begeleiding.

Waarom moet ik mij helemaal uitkleden in de sauna?

Daarom, omdat het dragen van zwemkleding drie grote nadelen heeft:

a. de huid kan in de saunakabine niet optimaal de warmte in zich opnemen

b. zwemkleding houdt zweet vast en dat is onfris

c. het dragen van zwemkleding verhindert een goede en noodzakelijke afkoeling van de huid.

Waarom moet ik mij eerst wassen met warm water en zeep?

Daarom, omdat hygiëne in de sauna van uitermate groot belang is.

Waarom moet ik mij afdrogen voordat ik de saunakabine in ga ?

Daarom,omdat een droge huid in de saunakabine sneller tot zweten komt.

Waarom moet ik in de saunakabine altijd een badlaken gebruiken?

Daarom, omdat ik - of ik nu zit of lig in de kabine- niet rechtstreeks in kontakt mag komen met het hout. Dat is nl. niet aangenaam (te heet!) en niet hygiënisch (want het zweet trekt in het hout en gaat stinken)

Waarom mag ik in de saunakabine mijn badslippers niet aanhouden?

Daarom ,omdat er vocht intrekt dat onaangenaam kan gaan ruiken.

Waarom mag ik mijn badlaken niet laten liggen in de kabine om te laten drogen ?

Daarom, omdat opgedroogd zweet onaangenaam ruikt voor de mede-saunagasten.

Waarom moet het in de saunakabine altijd rustig zijn?

Daarom, omdat druk praten en bewegen niet alleen hinderlijk is voor de mede saunagasten, maar ook een nadelige en onnodige belasting van het lichaam is.

Waarom moet ik niet langer dan 12-15 minuten in de saunakabine blijven?

Daarom, omdat deze tijd ruim voldoende is om voldoende op te warmen en te zweten. Langer in de kabine blijven is een onnodige extra belasting van het lichaam, die afbreuk doet aan het nuttig effect van het saunabad.

Waarom moet ik direkt na het verlaten van de saunakabine de frisse lucht in?

Daarom, omdat de in de kabine verwarmde longen af moeten koelen en om de ademhaling te normaliseren.

Waarom moet ik mij daarna altijd voorzichtig (en altijd naar het hart toe) afspoelen met koud water?

Daarom, omdat hiermee het terugstromen van het bloed naar het hart wordt bevorderd waardoor de versnelde hartslag weer vertraagt.

Waarom moet ik dan ook nog koud afspoelen en dompelen?

Daarom, omdat het lichaam (ook het hoofd) na de grote opwarming, weer volledig af moet koelen.

Waarom moet ik het afkoelen altijd besluiten met een warm voetenbad?

Daarom, omdat hierdoor de doorbloeding van het lichaam wordt bevorderd en het laatste restje warmte naar de huid wordt getransporteerd.

Waarom moet ik na iedere "saunagang" een poosje rust nemen?

Daarom, om het lichaam na de flinke inspanning van warm en koud de gelegenheid te geven "op adem te komen".

Wat gebeurt er eigenlijk allemaal met je lichaam in de sauna? Dat is een veelvoorkomende vraag bij mensen die voor het eerst kennismaken met dit spel van warm en koud. Het antwoord is simpel: Heel wat! Maar we kunnen er direkt aan toevoegen:

Alleen maar goede dingen! Kort samengevat het volgende: Je geeft je lichaam een training, je ververst de vochtreserves, je bouwt weerstand op en je geeft je lichaam en je psyche rust en ontspanning. Dit alles onder een voorwaarde: Als je er op een goede manier gebruik van maakt!

Je geeft je lichaam een training

In de sauna moet ons lichaam 'vechten'. In de kabine heerst een temperatuur van zo'n 50 C op de vloer tot 100 C aan het plafond.Om het lichaam niet onnodig zwaar te belasten is het aan te raden op de banken te gaan liggen of te gaan zitten met opgetrokken knieën, op zitvlakhoogte, zodat het lichaam zich zoveel mogelijk in één temperatuurszone bevindt. De sauna is erg droog, waardoor warmtegeleiding via de lucht vrijwel uitgesloten is. Die opwarming vindt plaats door middel van infra-rode straling van de wanden en het plafond. Een straling die intensief diep in de huid doordringt. In de eerste paar minuten openen de huidporiën zich en komen onze zweetkliertjes in werking. Door invloed van de warmte vindt in ons lichaam een vaatverwijding plaats. Aangezien er een gelijk volume in ons vaatstelsel aanwezig is zal de bloeddruk hierdoor iets afnemen. Ons lichaam probeert dit te corrigeren door de hartwerking iets aan te zetten om zo voldoende bloed te laten circuleren, maar door de rustsituatie neemt deze na een paar minuten al weer af. We gaan zweten om ons lichaam door middel van verdamping te koelen. Dat zweten moet je leren. De beginneling zal er over het algemeen meer moeite mee hebben dan de regelmatige saunabezoeker. Het vocht dat nodig is om te zweten wordt direkt aan ons bloed onttrokken, waardoor de bloeddruk nog meer zal dalen. Gelukkig hebben we in ons lichaam voldoende "vochtdepots" liggen en kunnen onze organen heel wat vocht missen, zodat dit tekort aangevuld kan worden. Dit houdt in dat onze organen minder gaan werken. Om die reden is het dan ook niet aan te bevelen om vlak voor het saunabezoek een flinke maaltijd te gebruiken. Behalve de warmte die via de infra-rode straling op en in ons lichaam komt,wordt ook door de ingeademde hete lucht via het slijmvlies veel warmte aan de luchtwegen afgegeven.

Dank zij de versnelling in de bloedstroom loopt de temperatuur van de huid niet verder op dan tot 40 C, waarbij het teveel aan warmte via de bloedbanen wordt afgevoerd naar de kern van ons lichaam. De lichaamstemperatuur loopt lang niet zo hoog op als die van de huid. Hoger dan zo'n 38 à 39 C wordt die temperatuur niet. Na zo'n tien minuten schiet ons afkoelmechanisme tekort en wordt het tijd om de kabine te verlaten. Dit moet rustig gebeuren, nadat u de laatste 1 à 2 minuten rechtop hebt gezeten met de voeten naar beneden.

Je ververst je vochtreserves

Een geoefend sauna-bader 'verliest' over het algemeen zo'n halve tot anderhalve liter vocht per saunabezoek. Door het aftappen van bloed in de verschillende stadia van het saunabaden heeft men bij wetenschappelijke onderzoekingen kunnen aantonen dat het uitgescheiden vocht in eer ste instantie direkt uit het bloed wordt afgezonderd, waardoor dit in geringe mate wordt ingedikt. Het lichaam streeft er echter naar, zoals wij hierboven al schreven, om de samenstelling van het bloed zo constant mogelijk te houden. Een uur na de sauna heeft het bloed ook zonder dat wij gedronken hebben haar normale vloeibaarheid al weer teruggewonnen. Het hiervoor benodigde vocht wordt daartoe uit allerlei vet-spier- en huidweefsels onttrokken. Dat is ook duidelijk zichtbaar bij personen met oedemen (vochtophopingen in de weefsels); de gezwollen plekken zijn na een saunabad bij hen praktisch helemaal verdwenen. Met het transpiratievocht wordt er echter niet alleen maar vocht (= water) aan ons lichaam onttrokken, maar b.v. ook melkzuren die na een grote lichamelijke inspanning in de weefsels zijn achtergebleven. Het lichaam wordt zo door de van binnenuit aangevoerde bestanddelen van het transpiratievocht als het ware "schoongespoeld". Deze regelmatige opruiming van stofwisselingsresten en van stoffen die hier na ziekte-processen zijn blijven hangen is een van de belangrijkste 'diepte-effecten' van het saunabaden.

Om het verlies van al dat vocht te compenseren wordt er door de nieren in een bepaalde periode na het saunabad minder vocht afgescheiden. De urine wordt daardoor meer geconcentreerd en donkerder van kleur. Tijdens het saunabad zelf bestaat er echter nog een grote aandrang op de nieren. Om te voorkomen dat nadien de werking van de nieren teveel wordt afgeremd kan men door drinken na afloop van het bad het verloren gegane vocht weer aanvullen. Dat is vooral van belang voor mensen met nierklachten. De goede 'dieptewerking' van de sauna wordt het minst verstoord als men dit drinken kan uitstellen tot na afloop van het bad.

Je bouwt weerstand op

In de sauna hoef je niet bang te zijn voor kouvatten.Bij regelmatig saunabezoek wordt je lichaam gehard en zul je ook buiten de sauna minder last hebben van kouvatten dan niet-sauna bezoekers. In de sauna-kabine doe je zoveel warmte op dat je de gang naar buiten in de frisse lucht en de koude douche daarna als prettig ervaart. Hoe kan dat?

Een gezond mens heeft en lichaamstemperatuur van 37 graden Celsius. De warmte die voortdurend vrijkomt door de stofwisseling of spierarbeid wordt in de regel naar de huid vervoerd en afgegeven, mits de omgevingstemperatuur lager is dan die van het lichaam. In de saunakabine (waar die temperatuur veel hoger is) zorgt het lichaam door het bevochtigen van de huid (zweetdruppels) voor veel waterverdamping en de daarmee gepaard gaande verdampingskoude. In de sauna verwijden alle bloedvaten de lagen van de opper- en onderhuid zich sterk en neemt de afkoeling door transpireren tot een maximum toe. Toch is dit niet voldoende om de temperatuur niet te doen stijgen. Inwendig niet meer dan 1 of 2 graden, maar de huidtemperatuur stijgt wel tot boven de 40 C. Het teveel aan warmte moet het lichaam in de afkoelfase weer afgeven, waarbij de in de huid gelegen bloedvaten wijd open staan. Neemt men nu een koude douche en daarna een dompelbad dan vernauwen de bloedvaten in de huid zich razendsnel. Tijdens het warme voetenbad daarna verwijden die bloedvaten zich weer. Die herhaalde verwijding, vernauwing en weer verwijding van de bloedvaatjes in de huid zorgen voor een training van het lichaam. Mensen die regelmatig naar de sauna gaan en de saunagang zo'n 2 à 3 maal volgens de regels herhalen trekken zich op deze manier een natuurlijke zomer-/winterjas aan en zij zullen merken dat zij steeds minder gevoelig worden voor temperatuurverschillen, ook in het dagelijks leven.

Ook bij een echte griep-epidemie heeft de sauna haar waarde als afweermiddel bewezen. Wetenschappelijk werd dit aangetoond door diverse onderzoekingen en in de praktijk wordt dat nog altijd opnieuw bewezen door het grote aantal saunabaders dat bij een algemeen infectie-gevaar toch niet door het griepvirus wordt aangestoken. Nu gebeurt het nogal eens dat men afgaande op deze roep probeert met behulp van de sauna een reeds opgelopen kou of griep te onderdrukken of niet tot uitbarsting te laten komen. Maar dat helpt dan niet meer. De reeds geïnfec- teerde patiënt bereikt met de warmte-koudeprikkels in de sauna alleen maar dat de ziekte zich juist met een grotere heftigheid ontwikkelt.

In Finland zeggen ze: wie naar de sauna toe kan lopen kan er ook gebruik van maken. Waarmee we maar willen zeggen: sauna is voor alle leeftijden. Als je geen specifieke gezondheidsklachten hebt ben je bijna nooit te jong en bijna nooit te oud voor de sauna.

Baby's zijn duidelijk wel te jong. Die zijn nog niet in staat hun eigen lichaamstemperatuur goed te regelen. Het aantal kinderen dat in ons land naar de sauna gaat is ook niet zo erg groot. En als ze er al komen dan verblijven ze meer in het zwembad dan in de kabine. Veel kinderen kunnen de rust nog niet opbrengen om van de sauna te genieten. Daar komt nog bij dat ook veel saunabedrijven niet zo gesteld zijn op veel kinderbezoek omdat zij nogal storend werken als ze kabine in, kabine uit gaan. Diverse bedrijven vangen dit op met speciale uren voor gezinnen met kinderen.

Dat kleine kinderen het niet zo lang kunnen uithouden in de kabine is overigens begrijpelijk. Ze krijgen naar verhouding veel meer warmte op hun huid dan volwassenen (die naar verhouding een veel groter huidoppervlakte hebben. Volwassenen mogen zo lang naar de sauna gaan als ze kunnen en willen.

Inademen hete lucht is niet gevaarlijk

Wanneer wij koude of warme lucht inademen wordt die altijd in het bovenste deel van de luchtwegen bevochtigd en qua temperatuur in overeenstemming gebracht met onze eigen lichaamstemperatuur. Tijdens het verblijf in de saunakabine wordt de hete lucht van 80 à 90 C die wij inademen, door het slijmvlies van de mond-neus- en keelholte afgekoeld tot de normale lichaamstemperatuur. Om dit mogelijk te maken wordt het slijmvlies tijdelijk van veel extra bloed voorzien. Wel tot zeven keer de normale hoeveelheid dan onder normale omstandigheden. Hierbij is vastgesteld dat het bloed dat vanuit het keelslijmvlies terugstroomt naar het hart, een belangrijke hoeveelheid warmte afvoert naar het binnenste van ons lichaam. Tijdens het verblijf in de kabine is de temperatuur in de longen 1 tot 2 graden hoger dan normaal. Door deze temperatuurstijgingen neemt het vermogen om zuurstof in het bloed te binden af. Een andere reden waarom er toch al minder zuurstof kan worden opgenomen is het ijler worden van de lucht, die bij temperaturen van 60-80 graden Celsius al aanzienlijk is uitgezet en per kubieke meter ook minder zuurstof gaat bevatten. Bij uitgebreide onderzoeken is vastgesteld dat de slijmvliezen door de warme lucht in de sauna niet worden beschadigd of uitdrogen. Integendeel, slijmafscheiding in de luchtwegen wordt geaktiveerd. Bij mensen met een chronische bronchitis werkt dit dus positief en raakt men het slijm makkelijker kwijt.

In tegenstelling tot wat mensen die de sauna niet kennen menen, haalt men door gebruik van de sauna dieper ( en dus beter) adem. Bij onderzoek door longartsen kon herhaaldelijk een verbetering van ademhalingswaarden worden vastgesteld. Ook mensen met (aanleg voor) astma kunnen baat hebben bij de sauna. Noodzakelijk is natuurlijk wel dat er na de opwarmingsfase in de kabine steeds een goede- niet te oppervlakkige- afkoelingsfase volgt.

Zweten is belangrijk

De belangrijkste manier waarmee de mens zijn lichaamstemperatuur constant houdt is door "zweten". Als wij door middel van het afgeven en verdampen van zweet de overtollige warmte niet zouden kunnen kwijtraken, zou er in een in zeer korte tijd een zo hevige kunstmatige koorts ontstaan met alle gevolgen van dien.

Gebruik makend van de natuurwet dat voor verdampen warmte nodig is en dat wij deze warmte aan de huid kunnen onttrekken, zo weet de mens te overleven.

Meestal ontstaat het warmteoverschot niet omdat de omgevingstemperatuur te hoog is (deze zou dan immers boven de 37 graden Celsius moeten liggen) , maar doordat bij alle celprocessen warmte vrijkomt. Bij inspannende arbeid komt warmte vrij. De celactiviteit welke aan de spierarbeid ten grondslag ligt, berust op verbranding en bij verbranding komt warmte vrij. Dit is niet alleen het geval bij inspannende arbeid, maar bij iedere aktiviteit, de constante opbouw en afbraak van cellen, het instandhouden van de bloedsomloop, het functioneren van het zenuwstelsel; er is geen moment dat het lichaam niet aktief is en er dus geen warmte vrijkomt. Omdat de lichaamstemperatuur constant rond de 37 graden Celsius moet liggen, wordt de warmte, vooral via de bloedstroom, naar de huid afgevoerd. In onze huid zitten, ingebed tussen de weefselcellen, de zweetklieren. En die zijn er in soorten. De zgn. Holocriene zweetklieren komen overal in de huid voor en zorgen vooral voor de warmteregulatie. Andere, de zgn. Apocriefe zweetklieren, zijn verantwoordelijk voor transpireren op specifieke plaatsen, zoals de oksels en de liezen.

De onaangename geur die bij transpiratie op die plaatsen wordt verspreid, wordt veroorzaakt doordat de in het zweet voorkomende stoffen door bacteriën worden omgezet. In de sauna is het zweet bijna uitsluitend afkomstig uit de Holocriene klieren. Dit zweet bestaat voor bijna 100 procent uit water met daarin opgelost een aantal zouten, voornamelijk keukenzout. Het is volkomen kiemvrij en ziekten kunnen niet via zweet worden overgebracht.

Volwassen mensen hebben, over hun hele huid verdeeld, ongeveer twee miljoen zweetklieren. Onder normale omstandigheden wordt per dag ongeveer 50 gram water uitgezweet ( zeg maar een borrelglaasje vol) maar onder extreme omstandigheden, zoals hard werken in de tropen, kan deze hoeveelheid oplopen tot een liter per uur.

Tijdens onderzoek met een proefpersoon in een sauna is eens een zweetproduktie aangetoond van drie liter per uur, in drie saunagangen van tien minuten!

Het saunabad blijkt een zeer gunstige invloed te hebben op de mate waarin men kan zweten. De zweetklieren, en daarmee het warmteregulatiesysteem van het lichaam, worden in de sauna getraind onder exceptionele omstandigheden. Veel mensen die voor het eerst in de sauna komen kunnen nog slecht transpireren. Als ze vaker komen merken ze dat het zweet in stromen van hun huid afloopt. De zweetklieren hebben dan een training ondergaan die er ook voor zorgt dat ze ook beter tegen de warmte kunnen op extreme zomerdagen.

Als afsluiting van het saunabad is het echter wel raadzaam om de zweetproduktie met een goede afkoeling te onderbreken, omdat men anders teveel gaat nazweten. Ook om deze reden is de afkoeling even belangrijk als het verblijf in de saunakabine zelf.

Grote vochtverlies niet schadelijk

Een geoefend saunabader scheidt per minuut ongeveer 20 tot 40 gram transpiratievocht uit en verliest zo per saunabad ongeveer een halve tot anderhalve liter vocht. Door het aftappen van bloed in de verschillende stadia van het saunabad heeft men bij wetenschappelijke onderzoekingen kunnen aantonen dat het uitgescheiden vocht in eerste instantie direkt uit het bloed wordt afgezonderd. Het lichaam streeft er echter naar om de samenstelling van het bloed zo constant mogelijk te houden.

Een uur na de sauna heeft het bloed , ook zonder dat wij gedronken hebben, haar normale vloeibaarheid al weer teruggevonden. Het hiervoor benodigde vocht wordt daartoe uit allerlei vet-, spier- en huidweefsels onttrokken. Met het transpiratievocht worden ook melkzuren aan ons lichaam onttrokken, die bijv. na een grote lichamelijke inspanning in de spierweefsels zijn achtergebleven. Het lichaam wordt zo door de van binnenuit aangevoerde bestanddelen van het transpiratievocht als het ware "schoongespoeld". Deze regelmatige opruiming van in de weefsels achtergebleven stofwisselingsresten en van stoffen die hier na ziekteprocessen zijn blijven hangen, is een van de belangrijkste 'diepte-effecten' van het sauna-baden.

Om het verlies van zoveel vocht te compenseren wordt er door de nieren in en bepaalde periode na het saunabad minder vocht afgescheiden. De urine wordt daardoor meer geconcentreerd en donkerder van kleur. Wij kunnen datzelfde verschijnsel ook op warme zomerdagen constateren. Tijdens het saunabad zelf ontstaat er echter nog een grote druk op de nieren. Om te voorkomen dat nadien de werking van de nieren te veel wordt afgeremd kan men door drinken na afloop van het saunabad het verloren gegane vocht weer aanvullen. Dat is vooral van belang voor mensen met nierklachten. De goede "dieptewerking" van het saunabad wordt het minst verstoord als men dit drinken kan uitstellen tot na afloop van het saunabad. Het beste is om vruchtesap of thee te drinken. Alcohol wordt afgeraden. Het lichaam zal de alcohol snel opnemen in een herstellend lichaam. Datzelfde geldt overigens ook voor de nicotine uit tabak.

Sauna niet om af te slanken

Veel mensen die naar de sauna gaan, gaan voordat ze zich weer aankleden even op de weegschaal staan. In de hoop wat gewicht kwijt te zijn. Want dat moet toch wel na zoveel vochtverlies... En inderdaad! Dat is vaak het geval. En begrijpelijk is het ook, want vocht weegt en wie dus veel vocht verliest, verliest gewicht. Maar, zoals hierboven is beschreven, het lichaam zorgt er zelf voor dat de vochthuishouding snel weer op peil is. En daarmee ook het gewicht weer terug is op het oude niveau. Waarmee maar gezegd wil zijn, dat sauna geen middel is om af te slanken.

In de meeste saunabedrijven is er naast de (droge) saunakabine ook een stoombad. Het wordt vaak 'Turks bad' of kortweg 'De Turk' genoemd. Wie regelmatig gebruik maakt van zo'n stoombad, weet dat de uitvoering, de sfeer, maar vooral het klimaat in zo'n bad wel hemelsbreed verschillen van een sauna. Eenvoudig gezegd: een sauna is gevuld met uitzonderlijk warme, maar droge lucht, terwijl het stoombad een veel lagere temperatuur heeft, maar daarbij opvallend vochtig is. Er hangt als het goed is een dichte warme mist met een temperatuur van ongeveer 50 graden Celsius. Het tegenwoordige stoombad is een rechtstreekse voortzetting van het Caldarium in de Romeinse Thermen, of de voch tig/warme ruimte in de Hammam van de Moslims.

Overal in de Arabische en Turkse wereld kan men ze vinden, deze vaak prachtige stijlvolle badhuizen als deel van de religie, die op haar beurt weer en deel is van het culturele leven. Als men in het Middenoosten een badhuis bezoekt, terwijl men dat hier ook al gewend was, zal men ontdekken dat de luchtvochtigheid daar lang niet zo hoog is. Meestal is er van de voor ons zo karakteristieke mist helemaal niets te merken. Enkele saunabedrijven in ons land nemen overigens die trend over en hebben naast het eigenlijke stoombad ook een veel minder warm en mistig Caldarium ingericht.

Voor het gebruikelijke stoombad wordt in ons land gebruik gemaakt van technische voorzieningen om de luchtvochtig heid zo hoog te krijgen dat er een duidelijke mist ontstaat bij een vaste temperatuur van 50 graden Celsius. Hier wast men zich ook niet in de badruimte, zoals in de Hammam, maar geniet men liggend of zittend van de weldadige invloed van de warme mist op het lichaam.

Het stoombad heeft een milde, aangename uitwerking op vooral de ademhaling, omdat de warme stoom de luchtwegen fijn "losmaakt". Een milde warmteprikkel verspreidt zich over het gehele lichaam, die heel anders aanvoelt dan in de sauna. In de sauna vindt de warmteoverdracht door middel van infrarode straling plaats. In een stoombad vindt de warmteoverdracht plaats door het vrijkomen van condensatiewarmte op de huid. Voor iedere liter water die op de huid condenseert komt 650 Watt aan warmte vrij.

Net als de sauna zorgt het stoombad zo voor een opwarming van het lichaam. De uitwerking op het lichaam is dan ook gelijk aan die van de sauna. Na een verblijf van een kwartier in het stoombad blijkt de lichaamstemperatuur even hoog te zijn als na een kwartier in de sauna, terwijl de luchttemperatuur daar toch zo'n 40 graden hoger is. Dit is te verklaren door het feit, dat in de sauna een grote verdamping van zweet op de huid plaatsvindt, waardoor de huid gekoeld wordt. Verdamping van zweet in het stoombad is niet mogelijk omdat daarvoor de luchtvochtigheid veel te hoog is. Omdat er bij het verblijf in het stoombad ook een hyperthermie - dat is een verwarming van het lichaam tot boven de normale temperatuur van 37 graden Celsius- zal optreden, moet dit bad net als de sauna, worden onderbroken door afkoelingen en rustperioden.

In de saunacyclus wordt het stoombad dan ook precies zo als de sauna gebruikt, compleet met luchtbad, afspoeling en dompelbad. Het is net als de saunakabine in de routing opgenomen.

'Maar ik heb helemaal geen koude voeten' is nog al eens de reactie als wij aanbevelen zowel voor als na het saunabad gebruik te maken van het warme voetenbad. Wij doen dit omdat het warme voetenbad wel iets meer betekent dan een hulpmiddel om een te grote afkoeling van onze voeten te voorkomen.

Het is al lang bekend dat er via het zenuwstelsel bepaalde verbindingen lopen van de onderkant van onze voetzolen naar de huid op alle delen van ons lichaam. Zo heeft de ervaring ons bijvoorbeeld al geleerd dat we kou kunnen vatten als gevolg van te koude voeten. Omgekeerd is het ook mogelijk om door het verwarmen van de voetzolen te bereiken dat de haarvaten in de huid tot op ons hoofd wijder worden opengesteld.

Bij de koude afspoelingen en bij het gebruik van het dompelbad worden onder inwerking van de koudeprikkels onze haarvaten vernauwd met als gevolg dat de afvoer van het teveel aan warmte dat zich nog binnen in ons lichaam bevindt, vertraagd wordt. Omdat de huid waar het koude water mee in aanraking komt voorheen goed verwarmd was, gaan onder invloed van de koude-prikkel sterk vernauwde haarvaten na verloop van tijd ook vanzelf wel weer wijder open staan. Maar men kan dit proces aanzienlijk versnellen door het gebruik van de warme voetenbaden.

En men voelt er zich nog behaaglijk bij ook.

De meeste mensen gaan niet vaker dan een maal per week naar de sauna.Een kleine groep liefhebbers gaat tweemaal per week en er zijn ook gevallen bekend van mensen die drie tot vier keer in de week gaan. Dat heeft natuurlijk in de eerste plaats financiële gevolgen voor de betrokkenen, maar is het wel 'gezond' om zo vaak te gaan? Laten we daar nuchter over zijn. Ongezond is het beslist niet, maar we kunnen niet aantonen dat drie of vier keer per week gezonder is dan één keer. Maar wil men optimaal profijt hebben van de sauna, dan is regelmaat wel gewenst en eenmaal per week wel het minimum. In een periode van een week na het bad blijft de nawerking van de sauna nog duidelijk merkbaar in een betere reactie van de haarvaten op temperatuurschommelingen. Iedere week naar de sauna gaan biedt een goede bescherming tegen kouvatten. Bovendien is het een goede "anti-stress-training" omdat de stimulerende en regulerende invloed van de sauna op verschillende organen (hormoon-produktie) ruim een week lang blijft doorwerken. Het wekelijks bad-ritme past zich ook goed aan bij de andere processen in ons lichaam die volgens een bepaalde cyclus of ritmiek verlopen.

In ieder saunabad moet de afwisseling van opwarmen en afkoelen 2 tot 3 maal worden herhaald. Bij de eerste bezoeken aan een sauna is het voor de nieuwkomer voldoende om 2 saunagangen te maken. Het lichaam moet er wel aan wennen. Men moet er wel op letten dat zowel het opwarmen als het afkoelen steeds overeenkomstig de regels gebeurt. Een verblijf van 5 minuten in de saunakabine en dan ook nog op de onderste bank is natuurlijk niet toereikend om een voldoende groot warmte-overschot op te bouwen. Een korter verblijf dan 8 minuten op de middelste bank - en dat kan men het zonder gevaar, rustig zittend, heus wel zo lang uithouden - brengt ook niet die "oververhitting" die nu eenmaal nodig is als voorbereiding op de verfrissende en vaat-trainende afspoelingen met koud water.

Hoe vaak men van de sauna gebruik mag maken? Als men het volgens de regels doet zo vaak men wil. Bij therapeuti sche behandelingen wordt er in sommige gevallen wel een dagelijks saunabad (van meestal één saunagang) voorge schreven. Topsporters gebruiken vaak twee keer in de week de sauna om hun conditie te verbeteren of op peil te houden.

Een volgens de regels genomen saunabad heeft bij gezonde mensen geen gevoel van oververmoeidheid tot gevolg. In geen enkele fase van het bad brengt het saunabaden dergelijke lichamelijke inspanning met zich mee. Het is eerder juist een ontspannende bezigheid. Ook tijdens het verblijf in de kabine, als het tempo van de hartslag aanzienlijk wordt versneld, ondervindt men geen enkele merkbaar gevoel van belasting. De ademhaling wordt er niet sneller of dieper door en onder invloed van de ontspannende werking van de warmte komt er een overgave van rust tot stand, dan volgt de afkoeling met het verblijf in de buitenlucht en de afspoelingen met koud water. Er ontstaat daarbij een gevoel van frisheid dat als een prikkelende verkwikking kan worden beschreven. Op de door de afkoeling veroorzaakte vernauwing van de haarvaten in de huid volgt een weer wijder openstellen van deze bloedvaten, welke reactie door het nemen van een warm voetenbad nog wordt bevorderd en versneld. Als alles op de juiste manier wordt gedaan neemt het gevoel van welbevinden tijdens het verloop van het bad alleen nog maar toe, waardoor men zich aan het eind van het bad volkomen verfrist en in een uitstekende conditie voelt.

Iedere vrouw die gezond is en een normale zwangerschap doormaakt, kan zonder bezwaar naar de sauna blijven gaan, als zij dat voor die tijd ook gewend was. Het is bekend dat medici daar genuanceerd over denken, maar de ervaring heeft geleerd dat een gezonde zwangere zonder verhoogde bloeddruk, die dus geen bloeddrukverlagende middelen gebruikt, en ook voor de zwangerschap de sauna gewend was, rustig naar de sauna kan blijven gaan.

Voor hart en bloedvaten is het prima. Bovendien verlies je in de sauna veel vocht en dat voorkomt dat er teveel vocht in de weefsels achterblijft. Of om het eens in medische taal te zeggen: overtollige vochtretentie wordt uitgezweet. Natuurlijk is het niet goed te overdrijven. Op meerdere punten neemt de aanstaande moeder zich die negen maanden in acht en dat geldt ook voor de sauna.

In de eerste drie maanden van de zwangerschap zou het op theoretische gronden misschien niet zo verstandig zijn het zich ontwikkelende vruchtje langdurig aan extreme temperaturen bloot te stellen. Dus dan liever wat voorzichtig aan. Niet te lang in de kabine blijven en niet op de hoogste bank. Op het einde van de zwangerschap ( de laatste 4 à 6 weken) is enige voorzichtigheid bij het nemen van een dompelbad aan te raden, omdat er al enige ontsluiting kan zijn er (theore tisch) de kans op infectie zou kunnen toenemen. Dus in die tijd liever geen dompelbad, maar de afkoelslang en dan ook geen bubbelbad.

Bij diverse onderzoeken is gebleken dat in de saunakabine, als de hartslag van de aanstaande moeder versnelt, ook de hartslag van de baby versnelt. Maar dat is niets verontrustends. Dat gebeurt ook bij fietsen, traplopen en sporten. Allemaal zaken die zwangere vrouwen zonder bezwaar kunnen doen. Wie de sauna gewend is kan gerust blijven komen. De sauna ontspant, en dat komt zowel moeder als kind ten goede.

In Finland, de bakermat van de moderne sauna, is het een vanzelfsprekende zaak dat ook zwangere vrouwen regelma tig naar de sauna gaan. De geboorte verloopt er opmerkelijk vlot en gemakkelijk door, zo stelt men daar. Ja zelfs lopen er heel wat Finnen rond die in de sauna geboren zijn....

Dat is in Nederland nog nooit gebeurd, en zo ver zal het ook wel nooit komen. Het kraambed lijkt ons daarvoor toch een wat geschiktere plaats...

In hete zomers waarin wij temperaturen van boven de 30 graden beleven, horen wij altijd weer opnieuw van mensen die door de hitte bevangen worden en dan bewusteloos in elkaar zakken. Maar iets derge lijks blijkt niet voor te komen bij de vele tienduizenden mensen die wekelijks in ons land een sauna bezoeken. Waarin schuilt dan het verschil? Van veel belang is dat we geheel naakt van de sauna gebruik maken. Niets, behalve de dunne hechtende luchtlaag die ons lichaam omgeeft, verhindert het verdampen van grote hoeveelheden zweet en daar wordt een sterk koelend effect mee verkregen.

Maar ook deze koeling is op zich niet voldoende om het verder oplopen van de temperaturen in en op ons lichaam te voorkomen. Dat er desondanks geen ongelukken gebeuren vindt zijn oorzaak in de beperkte tijdsduur waarin ons lichaam aan de abnormaal hoge temperatuur en "oververhitting" wordt blootgesteld. Maar er is nog een reden: indien de saunabader zich op de juiste manier gedraagt, dus iedere lichamelijke inspanning achterwege laat en rustig ontspannen zit of ligt, treedt er geen extra belasting door spierarbeid op en kan het hele afweerorganisme volledig op het voorkomen van een te hoge lichaamstemperatuur worden gericht.

Wanneer er ooit eens melding gemaakt wordt van het feit dat iemand in de sauna onwel is geworden, dan blijkt er altijd weer sprake te zijn van een zodanig abnormaal gebruik van de sauna, dat wij terecht van misbruik van de sauna kunnen spreken. Wat te denken van een jockey die om gewicht kwijt te raken in plaats van 8-12 minuten, meer dan 2 uur in de kabine bleef zitten, terwijl hij voordien ook nog bepaalde medicijnen had ingenomen om overtollig vocht af te drijven. Het feit dat de man voordien ook al eens een hartinfarct had opgelopen verklaart bovendien waarom dit saunabezoek wel verkeerd moet aflopen.

Ook in Finland gebeuren wel eens ongelukken in de sauna, omdat velen daar ook overdrij ven en bovendien de gewoonte hebben om in de saunakabine alcoholhoudende dranken te nuttigen.

Sauna is gezond. Sauna is ontspannend. Sauna is gezellig. Allemaal waar. Maar sauna is geen wondermiddel. We bedoelen daarmee te zeggen dat sauna geen middel is om u van allerlei kwalen of ziektes af te helpen. Evenmin als het u van uw overgewicht afhelpt. Maar sauna is in veel gevallen wel een weldadig hulpmiddel.

We noemen hier in kort bestek een aantal zaken waarvan niet in één zin gezegd kan worden of sauna goed of juist niet zo goed is. Hebt u met een van deze zaken te maken, dan doet u er altijd goed aan eerst uw arts te raadplegen.

Het moderne saunabedrijf biedt tegenwoordig veel meer dan alleen het wisselend spel van warm en koud. Saunakabine en stoombad aan de warme kant en koude douches, afkoelslang en dompelbad aan de koude kant vormen weliswaar de kern ( en het enige bestaansrecht) van een saunabedrijf, maar de moderne saunagast wil meer. En krijgt ook steeds meer.

In de eerste plaats zijn verreweg de meeste saunabedrijven uitgerust met een zwembad. Dit bad, soms binnen en soms buiten gesitueerd (en vaak ook een combinatie van die twee) heeft lang niet altijd de afmetingen van een officieel wedstrijdbad. Maar is als zodanig ook niet bedoeld. Het is een stukje extra service aan de saunagast, die tussen de saunarondjes door, of als afsluiting van het saunabezoek, rustig een paar ontspannende baantjes kan trekken in water dat meestal zo omstreeks de 30 graden Celsius is.

Al heel lang kennen we in de saunabedrijven de whirlpool (of bubbelbad). Het is een (meestal ovaal-ronde) betegelde of kunststof bak, waarin het water wordt verwarmd tot omstreeks 40 graden Celsius. Bij een aantal saunagasten een geliefde plek om te vertoeven, voor anderen een plaats om zo veel mogelijk te mijden. Omdat de temperatuur van het water hoger is dan de lichaamstemperatuur hoort het thuis in de opwarmfase van het saunagebeuren. Eigenlijk is het de meest intensieve opwarming van de hele saunaronde. Het lichaam kan onder het wateroppervlak niet meer afkoelen. Alleen het hoofd blijft koeler. Het verblijf in de whirlpool moet niet te lang duren ( maximaal een minuut of vijf). De whirlpool maakt loom, en het is zaak om het lichaam na deze opwarming weer voldoende te laten afkoelen. Een nieuwe trend in de saunawereld is het gebruik van éénpersoons whirlpools. Dat zijn een soort badkuipen die steeds voor ieder gebruik opnieuw gevuld worden met schoon warm water. Desgewenst kan aan het water een kruidenextract worden toegevoegd naar eigen keuze.

Daarmee komen we aan een ander "randverschijnsel" van de sauna: het kruidenbad. Baden met warm water waaraan kruidenextracten zijn toegevoegd. Ook weer bedoeld om een stukje ontspanning en verzorging van de huid te bewerkstelligen.

In vrijwel geen enkel saunabedrijf ontbreekt vervolgens de zonnebank. Het is gebleken dat zonnen in combinatie met de sauna meer effect heeft dan zonder de sauna. Een breed scala aan mogelijkheden van solarium tot zonnekanon met extra gezichtsbruining, staat de saunagast ten dienste. Maar we moeten eerlijk zijn: sauna en bruin worden hebben in wezen niets met elkaar te maken. Het is een extra stukje service, waarvan veel gebruik gemaakt wordt, omdat het er zo makkelijk bij kan. Men is toch al bloot en dan is een bezoekje aan het zonnecentrum gauw gedaan. Maar net als voor het saunabad geldt ook voor het zonnebad: doe het goed of doe het niet.

Drie zaken zijn bij het (kunst)zonnen in ieder geval heel belangrijk: 1. Wat voor type huid hebt u (dat kan variëren van lelieblank tot donkerbruin); 2. Wat voor soort bruiningsapparaat gebruikt u en 3. Hoe vaak (en hoe lang) ligt u onder de kunstzon. Ongelimiteerd in de zon gaan liggen bakken in ongezond en slecht voor de huid. De zon heeft ook schadelijke stralen. De huid kan sterk uitdrogen en men kan lelijk verbanden. Een waarschuwing voor verhoogde kans op huidkanker bij overmatig zonnebaden is geen overdreven bangmakerij. En wat voor de echte zon geldt geldt ook voor de namaakzon. Geniet van de voordelen, maar hoedt u voor de nadelen. Gelukkig wordt er door de fabrikanten van de diverse soorten bruiningsapparatuur met u meegedacht en worden de apparaten niet alleen steeds ingenieuzer, maar ook steeds veiliger. In de erkende saunabedrijven zult u alleen veilige apparatuur aantreffen, waarvan u gerust gebruik kunt maken mits u niet overdrijft en u aan de voorschriften houdt.

Regelmatig wordt saunabezoek ook gecombineerd met massage. Dat is begrijpelijk. Door de invloed van de sauna zijn de spieren makkelijker te bereiken, de doorbloeding en ontspanning zijn vaak optimaal. Nu zijn er natuurlijk diverse soorten massage. De ontspanningsmassage door de schoonheidsspecialiste zal minder diep gaan dan de behandeling door de fysiotherapeut. Beide soorten massage kunnen echter prima gecombineerd worden met de sauna.

Tenslotte wordt in steeds meer saunabedrijven uitgebreide aandacht besteed aan de verzorging van de inwendige mens, oftewel het eten en drinken. De tijd dat er voor de saunagast alleen maar kruidenthee verkrijgbaar was ligt ver achter ons. Steeds meer bedrijven hebben een goed geoutilleerde keuken met een uitgebreide menukaart. Het is een trend waar de bedrijven op inspelen omdat steeds meer sauna gasten, zoals wij elders in dit boekje al schreven het saunabezoek niet alleen zien als een gezonde bezigheid, maar ook als een dagje of avondje uit. Een sociaal gebeuren, waar men wel wat geld voor over heeft, maar ook steeds meer eisen aan stelt.